زایمان زودرس به زایمان قبل از هفته ۳۷ بارداری میگویند. نوزادانی که نارس به دنیا می آیند بیشتر از نوزادانی که به موقع به دنیا می آیند ممکن است دچار مشکلات جسمی شوند.

همیشه دلیل زایمان زودرس مشخص نیست ولی یکسری عوامل خطر وجود دارد که ممکن است احتمال زایمان زودرس را افزایش دهد.

نوزادانی که قبل از ۳۷ هفته بارداری به دنیا می آیند، نارس نامیده میشود.

علائم و نشانه های زایمان زودرس چیست؟

اگر حتی یکی از این علائم را داشتید ، فورا با پزشک خود تماس بگیرید.

• تغییر در ترشحات واژن ( آبکی، مخاطی یا خونی) یا ترشحات بیش از حد معمول واژن.
• احساس فشار در لگن یا پایین شکم، مثل فشار کودک به سمت واژن یا مقعد.
• حس کمردرد مبهم ولی دائمی.
• گرفتگی شکم با یا بدون اسهال.
• انقباضات منظم یا مکرر که باعث شوند شکم شما مانند یک مشت سفت شود.
• پارگی کیسه آب.

اگر با هر کدام از علائم زیر به بیمارستان مراجعه کنید، ماما یا پزشکتان موارد تشخیصی را به کار میبرد تا مطمئن شود زایمان زودرسی در راه است یا خیر؟

تشخیص زایمان زودرس

با بررسی سابقه پزشکی و عوامل خطر زایمان زودرس و علائم نشانه های شما احتمال زایمان زودرس را ارزیابی میکند.

اگر انقباضات رحمی دارید و قبل از ۳۷ هفته بارداری دهانه رحم شما شروع به نرم شدن، نازک شدن و باز شدن کرده است احتمالا در معرض خطر زایمان زودرس هستند.

آزمایش ها و روش های تشخیصی زایمان زودرس عبارتند از:

• معاینه لگنی: با معاینه لگنی میتوان سفتی و حساسیت رحمی و اندازه و موقعیت کودک را بررسی کرد. اگر پرده های آمنیوتیک پاره نشده ، مشکل و نگرانی وجود ندارد. اگر خونریزی رحمی نداشته باشید و یا دهانه رحم باز نشده باشد در خطر زایمان زودرس نیستید .حتی در موارد جفت سر راهی اگر پرده های آمنیوتیک سالم باشند این معاینه لگنی مشکلی ایجاد نمیکند.
• سونوگرافی: گاهی از سونوگرافی ترانس واژینال برای اندازه گیری طول دهانه رحم استفاده میشود .همچنین ارزیابی مشکلات نوزاد و یا جفت و تائید وضعیت نوزاد، ارزیابی حجم مایع آمنیوتیک و تخمین وزن جنینی انجام میشود.
• مانیتورینگ رحم: از مانیتورینگ رحم برای مدت و فاصله انقباضات استفاده میکنند.
• تست های آزمایشگاهی : پزشک ممکن است برای بررسی برخی از عفونت ها و فیبرونکتین جنینی ( ماده ای چسب مانند بین کیسه جنین و دیواره رحم) که در طول زایمان ترشح میشود با یک سواب از ترشحات واژن یک نمونه تهیه کنید.
• همچنین از نمونه ادرار برای وجود با کتری های خاص آزمایش میشود.

روش های جراحی

اگر به دلیل کوتاهی دهانه رحم در معرض زایمان زودرس هستید ، پزشک یک روش جراحی به نام سرکلاژ دهانه رحم را پیشنهاد میکند. در طی این روش دهانه رحم را با بخیه های محکم میبندند، و بخیه ها را بعد از ۳۶ هفته کامل بارداری برمی دارند.

در صورت لزوم می توان بخیه ها را زودتر هم برداشت. اگر کمتر از ۲۴ هفته بارداری باشید و سابقه زایمان زودرس دارید و دهانه رحم در حال باز شدن است ، یا طول دهانه رحم شما کمتر از ۲۵ میلیمتر است ، سرکلاژ دهانه رحم توصیه میشود.

داروها

اگر شما در حال زایمان باشید، هیچ دارو و یا روش جراحی برای متوقف کردن زایمان وجود ندارد، مگر اینکه به طور موقت آن را به تاخیر بیندازد.

پزشک ممکن است داروهای زیر را توصیه کند.

کورتیکوستروئیدها: این دسته دارویی میتواند به بلوغ ریه کودک کمک کند. اگر بین ۲۳ _ ۲۴ هفته باشید و احتمال خطر زایمان در عرض ۱ تا ۷ روز آینده وجود داشته باشد ، پزشک کورتیکوستروئیدها را توصیه میکند. اگر در معرض خطر زایمان بین ۳۴ تا ۳۷ هفته باشید ماما یا پزشکتان استروئیدها را هم تجویز میکند.

اگر کمتر از ۳۴ هفته و در عرض ۷ روز در معرض خطر زایمان زودرس هستید و از ۱۴ روز قبل یک دوره مصرف کورتیکوستروئید داشتید،  ممکن است یک دوره تکرار کورتیکوستروئید به شما بدهند.

سولفات منیزیم : اگر بین ۲۴ تا ۳۴هفته در معرض خطر بالای زایمان زودرس باشید ، احتمالا پزشک سولفات منیزیوم را پیشنهاد میدهد که ممکن است آسیب مغزی را در نوزادانی که قبل از ۳۲ هفته متولد میشوند را کاهش دهد.

توکولیتیک ها: دارویی به عنوان توکولیتیک برای کاهش موقت انقباضات تجویز میشود ، که ممکن است تا ۴۸ ساعت زایمان را به تاخیر بیندازند.

این داروها علت اصلی زایمان زودرس را از بین نمیبرند ، فقط آن را به تاخیر می اندازند . توکولیتیک ها در موارد فشار خون بالای بارداری ( پره اکلامپسی) ممنوعیت مصرف دارند.

داروی پیشگیرانه : اگر سابقه زایمان زودرس دارید ماما یا پزشکتان ممکن است تزریق هفتگی نوعی هورمون پروژسترون به نام هیدروکسی پروژسترون کاپروات را پیشنهاد دهد که از سه ماهه دوم بارداری شروع و تا ۳۷ هفته بارداری ادامه دارد ، تحقیقات اخیر نشان میدهد که پروژسترون واژن به اندازه سرکلاژ دهانه رحم در جلوگیری از زایمان زودرس برای برخی از زنانی که در معرض خطر هستند موثر است ، مزیت این دارو این است که نیازی به جراحی یا بیهوشی ندارد.

عوامل خطر زایمان زودرس

عوامل خطر فقط به این معنی نیستند که شما حتما زایمان زودرس خواهید داشت، بلکه میتواند به این معنی باشد که در شما احتمال زایمان زودرس ممکن است بیشتر از سایرین باشد.

عوامل خطر زایمان زودرس موارد زیر هستند :

• در گذشته شما نوزاد نارس داشته اید.
• چند قلو باردار هستید.
• سابقه کوتاه بودن دهانه رحم در بارداری قبلی یا کنونی.
• کمبود زیاد وزن یا اضافه وزن زیاد قبل از بارداری یا مشکلات عصبی مثل بی اشتهایی یا پرخوری عصبی.
• داشتن سابقه خانوادگی زایمان زودرس ، یا اگر خودتان نارس به دنیا آمده اید .
• بارداری مجدد ( حداقل ۱۸ ماه) بلافاصله پس از زایمان.
• اختلالات بافت همبند و سندرم های عروقی .
• دیابت بارداری.
• فشار خون بالا و پره اکلامپسی.
• برخی از عفونت های مقاربتی یا سایر عفونت های درمان نشده دیگر.
• ترومبوفیلی.) خطر ایجاد لخته های خون غیرطبیعی در عروق)
• عدم مراقبت های کافی دوران بارداری.
• خونریزی واژن در سه ماهه دوم و سوم.
• پارگی زودرس کیسه آب و غشاهای آمنیوتیکی.
• با IVF و سایر روش های آزمایشگاهی باردار شدن.
• برخی نقایص مادرزادی در جنین مثل نقص قلبی یا اسپینا بیفیدا) مشکلات و نقص در ستون فقرات نوزاد).
• سیگار ، الکل و یا مواد مخدر .حتی اگر دود از سمت فرد دیگری به شما برسد.
• استرس و اضطراب کنترل شده.
• خشونت خانگی.
• ساعات طولانی کار کردن یا ایستادن.
• در معرض زیاد آلودگی هوا ، سرب ، تشعشعات و مواد شیمیایی مثل رنگ و پلاستیک قرار داشتن.
• کمتر از ۱۷ سال یا بیشتر از ۳۵ سال سن داشته باشید.

شیوه زندگی و درمان های خانگی

انقباضات زودرس ممکن است انقباضات براکستون هیکس باشند که شایع هستند و لزوما به معنای شروع باز شدن دهانه رحم نیست . اگر انقباضی دارید که فکر میکنید ممکن است نشانه زایمان زودرس باشد .راه رفتن ، استراحت یا تغییر وضعیت را امتحان کنید . این راه ها ممکن است انقباضات کاذب زایمان را متوقف کند . ولی اگر زایمان زودرس واقعی باشد ، انقباضات ادامه خواهند داشت.

برخی راههای پیشگیری از زایمان زودرس

• رسیدن به وزن مناسب قبل از اقدام به بارداری.
• ترک سیگار ، الکل و مواد مخدر.
• به محض اطلاع از بارداری مراقبت های این دوران را شروع کنید.
• درمان و یا کنترل بیماریهای مزمن مثل فشار خون بالا ، دیابت ، افسردگی و مشکلات تیروئید.
• تشخیص و درمان سریع هر نوع تب و عفونتی.
• عدم دست زدن به گربه های خیابانی.
• کاهش استرس.
• تغذیه سالم .
• فاصله گذاری مناسب بین بارداری ها( حداقل ۱۸ ماه صبر کنید).